Dokuz Tip Mizaç Modelinin, Duygusal Zeka Bağlamında Meslek Seçimine Etkisinin Değerlendirilmesi

Bu çalışmada, 9 tip mizaç modelinde bahsedilen mizaç tiplerinin, duygusal zeka göstergeleri açısından değerlendirilerek olası meslek seçimine etkisi incelenmiştir.

Mizaç kavramı “Kişinin yaptığı şeyi ne şekilde yaptığı ile ilişkili olarak kullanılan bir terim olup yapısal, genetik ve biyolojik temele dayanan tavır ve davranışlar” olarak tanımlamaktadır (Erirbaş ve diğerleri, 2009). Enneagram yaklaşımı mizacı dokuz alt başlığa ayırır. Enneagram yaklaşımından etkilenen dokuz tip mizaç modeli; bahsedilen 9 tipe, kanat etkisi, stres ve rahatlama durumlarını da ekleyerek, bu tipleri içerik ve sayı olarak artırmıştır (Yılmaz ve diğerleri, 2014). Dokuz tip mizaç modeli oluşturulurken dışa dönüklük-içe dönüklük, paylaşımcılık-bireysellik, katılık-esneklik, gibi duygusal zekânın etkilediği unsurların dikkate alındığı düşünülmektedir.

1993 yılında Howard Gardner ve zekânın sekiz bileşeni olduğunu kuramsallaştırmıştır (Başaran, 2004). Goleman, Gardner’ın kuramında yer alan sosyal zekâ ve içe dönük zekâyı diğer türlerden ayırmış ve bunu duygusal zekâ olarak tanımlamıştır. Goleman insanın hissettiği duyguların hayatına önemli rotalar çizdiğini belirtip, bu duyguları sınıflamıştır. Goleman beş duygusal zeka göstergesinden bahsetmektedir; özbilinç, duyguları ifade edebilmek, kendini harekete geçirmek, başkalarının duygularını anlamak (empati), ilişkilerini yürütebilmek (Goleman, 1998 Akt., Yeşilyaprak, 2001). Duygusal zekâ kavramının dokuz tip mizaç modelinin oluşturulmasında önemli bir kıstas olduğu düşünülmektedir. Mizaç tipleri oluşturulurken dikkat edilen özellikler, duygusal zekânın göstergelerinin sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Örnek olarak; keşfetmenin hazzını arayan mizaç tipinin en belirgin özelliği çevresiyle çok çabuk ilişki kurabiliyor olmasıdır. Bu duygusal zekâ göstergesinin, başkalarının duygularını anlama ve ilişkilerini yürütebilme yeteneklerinin sonucu olduğu düşünülmektedir (Selçuk ve Yılmaz, 2018).

Meslek seçimi, kişinin tercih yaptığı meslekler arasından birinde karar kılması ve buna hazırlanmak için çaba göstermesi olarak isimlendirilebilir (Kuzgun, 2003). Meslek seçimine etki eden birçok faktör vardır. Bu faktörlerden en önemlileri kişinin genetik ve kişisel yapısıdır. Genetik yapı bireyin doğarken beraberinde kazandığı fiziksel özelliklerin yanı sıra mizaç kökeninden gelen, değişmeyen huy özelliklerini de içermesi düşünülmektedir. Doğuştan getirilen bu özellikler kişinin ilgi alanının temelini oluşturduğu düşünülmektedir (Vurucu, 2010). Holland tipoloji kuramında kişilik özellikleri ve mesleğe yansımasına vurgu yapmaktadır. Holland kuramında 6 kişilik tipini kişilerinin estetik anlayışları, dışa dönüklük, insan ilişkileri gibi kriterlere göre oluşturmuştur. Kişilerin fiziksel özelliklerinin de kişilik özelliklerine göre değiştiğini belirtmektedir. Tipoloji kuramında gerçekçi insanların kasları gelişkin, iri yapılı, erkeksi özelliklere sahip kişiler olarak tanımlanmaktadır (Yeşilyaprak, 2008).  Diğer bir etken olan sosyolojik yapı kişinin duygularını ve diğer insanlarla iletişimini içermektedir. İnsanla iletişim kurmayı seven kişiler sosyal meslekleri tercih ederken, iletişim beklentisi olmayan ya da sosyallikten zevk almayan kişiler daha bireysel çalışabileceği işleri tercih etme eğilimde olmaktadırlar. Akılcı davranmaktan çok duygularıyla hareket eden insanlar meslek seçiminde mekanik işlerden ziyade ilişkilerin ön planda olduğu meslekleri tercih etmektedir (Vurucu,2010).  Örneğin, keşfetmenin hazzını arayan mizaç tipi; dışa dönük, esneklikten hoşlanan, duyguyla hareket eden, sıkılgan bir yapıya sahiptir (Selçuk ve Yılmaz, 2018). Bu tip mizaca sahip kişilerin duygusal zekasının gelişmiş olduğu düşünülmekte ve bu bireylerin psikolog, sosyal hizmet uzmanı, öğretmen gibi duyguların ve ilişkinin ön planda olduğu meslekleri tercih etmesi beklenmektedir. Literatür incelendiğinde, bireyin meslek seçiminde, mizaç tipinin önemli rol oynadığı görülmektedir. Bu bağlamda, dokuz tip mizaç modelinin oluşumunda duygusal zeka göstergelerinin etkin olarak kullanıldığı görülerek, dokuz tip mizaç modelindeki mizaç tiplerinin duygusal zeka bağlamında değerlendirilip olası meslek tercihlerini etkileyebileceği düşünülmektedir.

Kaynakça

Erermiş, S., Bellibaş, E., Özbaran, B., Büküşoğlu, N. D., Altıntoprak, E., Bildik, T., &                Çetin, S. K. (2009). Ayrılma anksiyetesi bozukluğu olan okul öncesi yaş grubu                çocukların annelerinin mizaç özellikleri. Türk Psikiyatri Dergisi20(1), 14-21. Yılmaz, E. D., Gençer, A. G., Ünal, Ö., & Aydemir, Ö. (2014). Enneagram’dan dokuz               tip mizaç modeli’ne: Bir öneri. Eğitim ve Bilim39(173). Başaran, B . (2004). Etkili öğrenme ve çoklu zekâ kuramı: bir inceleme. Ege Eğitim               Dergisi, 5 (1), . Retrieved from http://dergipark.gov.tr/egeefd/issue/4920/67308 Yeşilyaprak, B. (2001). Duygusal zeka ve eğitim açısından doğurguları. Kuram ve              Uygulamada Egitim Yönetimi Dergisi7(1), 139-146. Kuzgun, Y., (2003) Meslek Rehberliği Ve Danışmanlığına Giriş, Ankara: Nobel              Yayınları. Yeşilyaprak, B. (2008). Özellik-Faktör Kuramı ile Holland’ın Tipoloji Kuramı. Özyürek Ragıp. Vurucu, F. (2010). Meslek lisesi öğrencilerinin meslek seçimi yeterliliği ve meslek              seçimini etkileyen faktörler. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yeditepe            Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. Selçuk, Z. ve Yılmaz E. (2018). Ebeveyn Benim Dokuz Tip Mizaç Modeli’ne Göre            Ebeveyn-Çocuk İlişkileri. İstanbul: Mizmer Yayınları.
 
Please follow and like us:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Facebook
Twitter
Instagram
× Whatsapp